Kobiety reżyserii

Na 92 gali rozdania Nagród Akademii Filmowej Natalie Portman postanowiła w subtelny sposób okazać wyrazy uznania dla artystycznych osiągnięć kobiet. Dokładniej dla tych, które nie zostały docenione za swoją pracę nominacjami w kategorii Najlepszy Reżyser, mimo że według zgodnej opinii krytyki na nie zasługiwały. Aktorka umieściła na swojej kreacji 8 nazwisk reżyserek m.in. Grety Gerwig, której Małe Kobietki (2020) otrzymały łącznie 6 nominacji, w tym w kategorii Najlepszy Film.

TEKST: Jagoda Koperska

Na 92 gali rozdania Nagród Akademii Filmowej Natalie Portman postanowiła w subtelny sposób okazać wyrazy uznania dla artystycznych osiągnięć kobiet. Dokładniej dla tych, które nie zostały docenione za swoją pracę nominacjami w kategorii Najlepszy Reżyser, mimo że według zgodnej opinii krytyki na nie zasługiwały. Aktorka umieściła na swojej kreacji 8 nazwisk reżyserek m.in. Grety Gerwig, której Małe Kobietki (2020) otrzymały łącznie 6 nominacji, w tym w kategorii Najlepszy Film (ale jak się okazało, nawet te wyróżnienia nie wystarczyły). Stereotypowe przeświadczenie, że twórczość kobiet jest mniej kreatywna niż mężczyzn, prawdopodobnie najmocniej wybrzmiewa w kontekście tej konkretnej nagrody. Na przestrzeni 92 lat jedynie pięć kobiet otrzymało nominację, przy czym tylko jedna wygrała Oscara. W 2021 r. doszło do przełomu – nominowano (AŻ!) dwie reżyserki. Kim są nominowane i czy ich sukcesy mogą być punktem zwrotnym dla kobiet reżyserii?

Obiecujący. Autorski. Debiut.

Filmy o kobietach i ich doświadczeniach powinny być tworzone przez kobiety. Wydaje się to oczywiste, prawda? Szkoda tylko, że w historii kina te produkcje tak rzadko były obdarzane najwyższymi laurami. W odpowiedzi na wieloletnie błagania o pomoc w zrozumieniu postaci kobiecych przybywa prawdziwa kobieta kina. Producentka, scenarzystka i aktorka – Emerald Fennell w tym roku została pierwszą Brytyjką nominowaną do Oscara za reżyserię. Obiecująca. Młoda. Kobieta. (2021) jest w pełni jej autorskim debiutem reżyserskim, który dodatkowo wyprodukowała i do którego napisała scenariusz. 35-latka znana m.in. z roli Camilli Parker Bowles w The Crown (2016–) stworzyła film, który stał się kolejnym fundamentem zmian we współczesnym kinie. Produkcja została nominowana do Oscara łącznie w 5 kategoriach: Najlepszy Film, Najlepszy Reżyser, Najlepszy Montaż, Najlepsza Aktorka Pierwszoplanowa oraz Najlepszy Scenariusz Oryginalny. Ostatnia kategoria przyniosła zwycięstwo dla Emerald. Poza nagrodami Akademii jej dzieło otrzymało 6 nominacji do nagrody BAFTA (w tym 2 wygrane: Najlepszy Film Brytyjski i Najlepszy Scenariusz Oryginalny) oraz 4 nominacje do Złotych Globów. Film opowiada historię 30-letniej Cassandry, która pragnie sprawiedliwości i nauczki dla wszystkich, którzy wyrządzili krzywdę jej przyjaciółce, a przez to także jej samej, krzywdę karmiącą się nie tylko czynami, ale również zwyczajną bezczynnością. Widząc istotę problemu, będącego powodem odbierającej radość z życia traumy, bohaterka decyduje się wziąć sprawę w swoje ręce. Postanawia sumiennie niszczyć system zbudowany przez mężczyzn (którzy przecież „nie robią nic złego”), działając na własny rachunek w samym jego wnętrzu. Podobnie jak Cassandra, Emerald przyczynia się do zmian w krzywdzącym, stereotypowym układzie, będącym zdecydowanie zbyt długo tolerowanym w społeczeństwie. Swoją pracą przypomina, jak ważne jest dopuszczenie do głosu kobiet w przemyśle filmowym, które tak naprawdę jako jedyne potrafią w pełni odzwierciedlić kobiece doświadczenia. Jej już się to udało i miejmy nadzieję, że dzięki temu innym w przyszłości też się powiedzie.

W drodze

W dniu 93. ceremonii wręczenia Oscarów, Chloé Zhao została uhonorowana tytułem Najlepszego Reżysera, stając się drugą kobietą w historii tejże nagrody oraz pierwszą kobietą azjatyckiego pochodzenia, która tego dokonała. Jej dzieło, Nomadland (2021), to niewątpliwie lider sezonu nagród filmowych. Produkcja ta została wyróżniona Oscarem również w kategoriach: Najlepszy Film (!) i Najlepsza Aktorka Pierwszoplanowa, poza tym Złotymi Globami (Najlepszy Dramat, Najlepszy Reżyser) oraz nagrodą BAFTA (Najlepszy Film, Najlepszy Reżyser, Najlepsza Aktorka Pierwszoplanowa, Najlepsze Zdjęcia). Zhao była odpowiedzialna nie tylko za reżyserię, ale również za scenariusz, montaż i produkcję filmu opartego na znanym reportażu Nomadland. W drodze za pracą autorstwa Jessiki Bruder. Historia Fern, zmuszonej do zmiany dotychczasowego życia wskutek utraty dobytku, przedstawia przeciwieństwo amerykańskiego snu i daje wgląd w codzienne życie będących nieustannie w drodze nomadów. Jak się okazało, urodzona w Chinach Chloé doskonale rozumie problemy i psychologię przedstawionych postaci. 39-letnia reżyserka od najmłodszych lat interesowała się zachodnią popkulturą. Uczęszczała do liceum w Anglii, po czym przeniosła się do USA, gdzie studiowała nauki polityczne i produkcję filmową. Jej doświadczenia i perspektywa miały niemały wkład w powstawanie filmu drogi, który został nominowany do 6 Oscarów. Chociaż większość dzieł Chloé przynależy do kina niezależnego (Pieśni braci moich (2015), Jeździec (2017)), to jednak w ostatnim czasie poszerza ona swój warsztat w ramach reżyserii najnowszego marvelowskiego blockbustera – Eternals (2021), którego premiera odbędzie się (miejmy nadzieję) jeszcze w 2021 r. Obserwując sukces Nomadland, producenci MCU mogą być pewni słuszności swego wyboru. Chloé Zhao dzięki swoim dokonaniom otworzyła drzwi do Hollywood kobietom z całego świata. Jako pierwsza niebiała reżyserka uhonorowana Oscarem ma szansę stać się prekursorką zmian, które będziemy obserwować w najbliższym czasie. Kobieca reżyseria nareszcie spotka się z równouprawnieniem, na jakie zasługiwała od samego początku istnienia kina.