Kontrowersja na papierze

Nikogo nie zabiły, a jednak zakazane. Poruszają często niewygodne i bulwersujące tematy o walce z systemem oraz sprzeciwiają się powszechnie uznanym autorytetom. Nie brak w nich perwersji i łamania zasad moralnych.

Współczesnych czytelników raczej nie dziwią już żadne niemoralne treści, jednak niżej opisane dzieła nadal potrafią zaszokować niejednego, chociaż większość z nich powstała co najmniej kilkadziesiąt lat temu. Trafiały na przeróżne listy literatury zakazanej przez instytucje państwowe i religijne. Mimo to znalazły swoje szerokie grono odbiorców – w końcu zakazany owoc smakuje najlepiej.

Walka niemieckiego ekstremisty
Napisany przez Adolfa Hitlera manifest Mein Kampf jest zdecydowanie najbardziej kontrowersyjną książką XX w. Jest podzielony na dwa tomy – pierwszy skupia się na przeszłości autora, drugi przedstawia plan na lepszą przyszłość. Oczywiście tylko według niego. Kiedy Hitler został kanclerzem Niemiec, książka stała się wręcz świętością dla jego naśladowców. Można było ją znaleźć w każdym niemieckim domu, a popularnym prezentem dla nowożeńców była kopia tej właśnie publikacji. Do końca 2015 r. prawa autorskie posiadało do niej niemieckie wydawnictwo, jednak 70 lat po śmierci autora prawa wygasły. Niemieccy historycy przygotowali opatrzone krytycznymi, ukazującymi tło historyczne komentarzami wydanie, które wciąż cieszy się wielkim zainteresowaniem.

Rzeczywistość w oczach pedofila
Treść Lolity Vladimira Nabokova nie przeszła bez echa. Powieść o mężczyźnie w średnim wieku zakochanym w dziecku prowadzona jest przy użyciu narracji pierwszoosobowej, co oznacza, że czytelnicy mają możliwość – nierzadko wywołującą dyskomfort – poznania przemyśleń głównego bohatera. Przez niezmierną szczegółowość opisów autor został oskarżony o pedofilię. Prawdopodobnie spodziewał się tego, gdyż początkowo chciał opublikować książkę anonimowo, pod pseudonimem. Niepokojąca tematyka powieści była głównym powodem, dla którego została ona chwilowo zakazana między innymi we Francji i Wielkiej Brytanii. Pomimo kontrowersji Lolita cieszy się dziś poczytnością z uwagi na ukazanie możliwych mechanizmów działania zaburzonego umysłu.

Niebezpieczna idea
Orwell w Folwarku zwierzęcym opisuje historię zwierząt, które wypędzają swojego właściciela, aby rozpocząć samodzielne rządy. Została ona zinterpretowana jako alegoryczny opis ataku Stanów Zjednoczonych na ZSRR, co potwierdził sam autor. W wielu krajach książka została zakazana, jednym z nich była Polska, co zapewne nie dziwi, biorąc pod uwagę sytuację polityczną naszego kraju po II wojnie światowej. Co więcej, w niektórych miejscach na świecie, takich jak Kenia czy Zjednoczone Emiraty Arabskie, jest ona niedostępna dla czytelników do dziś. Sytuacja wyglądałą inaczej w Stanach Zjednoczonych, gdzie po wydaniu książka została wybrana przez Book of The Month Club i rozdana jego członkom. W bardzo krótkim czasie trafiła do szerszego grona odbiorców i została wybrana na jedną z lektur szkolnych, aby promować antykomunistyczne poglądy.

Porzucenie tradycyjnych schematów
Nowy wspaniały świat Huxleya przedstawia wizję przyszłości, w której los ludzi jest z góry zaplanowany. Przy narodzinach wybierane są dla nich role społeczne, które różnią się w zależności od klasy społecznej. Nie wszyscy są z tego faktu zadowoleni, co skutkuje próbą obalenia systemu. Książka została uznana za kontrowersyjną przez próbę przeciwstawienia się tradycyjnemu modelowi rodziny oraz religii. W dzisiejszych czasach również nie jest pozytywnie odbierana przez niektórych z powodu rasistowskiego języka, a jej przeciwnicy domagają się zakazania odczytywania jej treści w szkołach.

Bluźnierstwo w literaturze pięknej
Buszujący w zbożu to powieść autorstwa J. D. Salingera, opowiadająca o losach i przemyśleniach zbuntowanego nastolatka Holdena. Główny bohater bluźni w prawie każdym zdaniu, przy okazji obrażając wszystkich dookoła. Mimo że jest niepełnoletni, w książce pojawia się problem nadużywania alkoholu czy prostytucji. Z tego powodu powieść została zakazana w wielu amerykańskich szkołach Uważa się, że skłania ona młodzież do buntu, nic więc dziwnego, że Holden stał się jego ikoną.

Bolesna prawda czy manipulacja?
Przenieśmy się do czasów współczesnych, gdzie nic nie powinno nas już szokować. Kontrowersje można znaleźć jednak również w książkach, które powstały w XXI w. Jedną z nich jest Przeżyć, autobiografia Yeonmi Park, uciekinierki z Korei Północnej. Czytając lub słysząc słowa autorki nie sposób jest przejść obok nich obojętnie. Jej historia poruszyła wiele serc, niektórzy jednak zarzucają jej kłamstwo i manipulację. Przemowy Koreanki oraz historia w książce różnią się szczegółami. Specjaliści ds. Korei Północnej uważają, że jej opowieści zostały udramatyzowane, aby przedstawić koszmar jaki przeżywają ludzie zamieszkali w tym kraju. Gdyby nie drastyczne opisy ucieczki prawdopodobnie jej słowa nie trafiłyby do tak wielkiej liczby odbiorców. Autorka zrzuca winę na barierę językową, jednak prawda nadal pozostaje nieujawniona.